Η Συστημική Ψυχολογία προσεγγίζει την οικογένεια ως ένα ζωντανό
σύστημα, μέσα στο οποίο μεταβάλλονται συχνά οι ρόλοι των μελών, οι
σχέσεις και η συνολική δυναμική της οικογένειας. Σε αυτό το σύστημα,
κάθε μέλος επηρεάζει και επηρεάζεται από τα υπόλοιπα. Έτσι, για να
κατανοήσουμε βαθύτερα ένα παιδί, χρειάζεται να δούμε τη θέση του
μέσα στο οικογενειακό του δίκτυο, τις σχέσεις που το περιβάλλουν και
τη δυναμική που διαμορφώνεται στην καθημερινότητά του.
Το παιδί προσχολικής ηλικίας είναι εξαιρετικά δεκτικό στα μη λεκτικά
μηνύματα που εκπέμπει το οικογενειακό του περιβάλλον. Ακόμα κι αν
δεν μπορεί να εκφράσει με λέξεις όσα αντιλαμβάνεται, “απορροφά”
την ατμόσφαιρα: την ηρεμία ή την ένταση, την αγάπη ή την απόσταση,
τη σταθερότητα ή την ασυνέπεια. Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά
αναπτύσσουν την ικανότητα συναισθηματικής ρύθμισης μέσα από την
παρατήρηση και τη μίμηση των γονέων τους. Όταν το σπίτι είναι χώρος
ασφάλειας και φροντίδας, το παιδί αποκτά θεμέλια εμπιστοσύνης προς
τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του. Επιπλέον, η σαφήνεια στους ρόλους των γονιών είναι καθοριστική.
Όταν οι ενήλικες της οικογένειας εμφανίζουν συνέπεια, σταθερότητα
και αμοιβαίο σεβασμό, το παιδί αισθάνεται ότι υπάρχει μια
προβλέψιμη τάξη στον κόσμο του. Αντίθετα, συγκεχυμένοι ή συνεχώς
μεταβαλλόμενοι ρόλοι μπορεί να προκαλέσουν στο παιδί αβεβαιότητα
και άγχος. Η ισορροπία ανάμεσα στην τρυφερότητα και στα σαφή όρια
ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα και καλλιεργεί την ικανότητα του
παιδιού να σχετίζεται με υγιείς τρόπους. Ο παιδικός σταθμός ως κομμάτι του συστήματος:
Το οικογενειακό σύστημα δεν λειτουργεί απομονωμένα. Το σχολείο, και
ιδιαίτερα το νηπιαγωγείο και ο παιδικός σταθμός, αποτελούν
προεκτάσεις αυτού του συστήματος. Όταν το εκπαιδευτικό περιβάλλον
συνεργάζεται αρμονικά με την οικογένεια, στηρίζει τις αξίες και
ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού, τότε δημιουργείται ένα
συνεκτικό πλαίσιο ανάπτυξης. Μέσα σε αυτό, το παιδί έχει την ευκαιρία να εξερευνήσει, να μάθει και να αναπτυχθεί με συνέπεια και
σιγουριά.
Μαριτιάνα Καπετανοπούλου, Ψυχολογός, Εκπ. Συστημική-Οικογενειακή
Ψυχοθεραπεύτρια
